Değerli Dostlar;Türk topluluklarını incelemeye devam ettiğimiz yazı dizisinde bugün Başkurt Türkleri’ni ele alacağız.Bu yazı dizisindeki amacımız farklı coğrafyalarda yaşayan yürekleri Türkiye için çarpan Kardeşlerimiz Türk toplulukları hakkında sizleri bilgilendirmektir.Bir nebzede olsun ufkunuzu genişletebilirsek ne mutlu bize…

Başkurtistan   yüzölçümü 143.600 km2 olan ülkenin nüfusu 3.444.000’dir. Ülkenin başkenti Ufa’dır.   Başkurdistan halkı; Başkurt, Rus, Tatar, Ukrayna, Mari, Merdoa ve Beyaz Ruslardan oluşmuştur. Başkurdistan’ın resmi dili Rusça’dır Türk kavimlerinin en eskilerinden bir olan Başkurtlar, Tarihi kayıtlara göre Ural Dağları, İdil, Kama, Tobol nehirleri arasındaki geniş alanlarda yaşıyorlardı. Başkurtların esas büyük kitlesinin 9. yüzyılda güney Urallar da yaşadığı bilinmektedir.

   İdil-Ural bölgesine Türklerin yerleşmesi çok eski tarihlere dayanmaktadır. Suvar Türkleri ile başladığı bilinen yerleşme, Sakalar, Hunlar, Sabir (Sabar) Türkleri ve Bulgar Türkleri ile devam etmiş,13. yüzyılda Kıpçaklar (Kuman Türkleri) tarafından bölge Türk vatanı haline getirilmiştir. Hatta bazı Başkurt kabileleri Macarlarla beraber Tuna kıyılarına kadar gitmişler, zamanla asimile olmuşlardır

    Mihail Gorbaçov tarafından başlatılan demokratikleşme hareketi, Başkurtistan’da da milli şuur’un uyanmasına neden olmuş, SSCB’nin dağılmasıyla birlikte Başkurtistan 11 Ekim 1990 tarihinde bağımsızlık beyannamesini kabul ve ilan etmiştir. Daha sonra yapılan görüşme ve anlaşmalar sonucunda 14 Ekim 1991 tarihinde Rusya Federasyonuna bağlı Özerk Cumhuriyet haline gelmiştir

BAŞKURT TÜRKLERİ HALK İNANÇLARI

       Aşerme, Başkurt Türklerinde görülür. Aşeren kadının isteğinin mutlaka yerine getirilmesi gerektiğine inanılır. Aşeren kadının canının çektiği temin edilmezse çocuğunun, kusurlu doğacağına inanılır.Başkurtlarda 40’lı kadın, 40 gün evinden dışarı çıkmaz. Evin eşiğine dokunamaz. Herhangi bir iş yapmazHerhangi bir iş yapması haram sayılır. Başkurtlarda, tarlaların ekim zamanı gelince Saban toyu düzenlenir. Saban Toyu, coşku ile kutlanmaktadır

Başkurtlarda evlenmede, din pek önemli değildir. Müslüman; Hıristiyan ile, Hıristiyan; Müslüman ile evlenebilmektedir. Hıristiyan kızlarla Müslüman erkeklerin evliliğinden doğan çocuklar genelde, Hıristiyan olmaktadırlar Başkurdistan’da evlenme ile ilgili olarak, evlenecek kızın mutlaka kanaati Evlenme yaşı; kızlarda 17-18, erkeklerde 20-25’tir. Evliliklerden genelde 2-3 sorulur. Tek eşli evlilik yapılmaktadır. Evlenen çiftler kendi evlerine girerler. Köylerde yaşayan Başkurtlar, 5-6 çocuk yaparlarken, şehirlerde ise 2

çocuk tercih edilmektedir. Son yıllarda doğurganlıkta sürekli bir düşüş söz konusudur. Başkurtlarda yeni gelin genellikle kocasının evine gider. Köylerde gelin ilkin kaynanasının evine indirilir. Daha sonra kendi ocağına götürülür. Bazen de damat iç güvey olarak kız evine gider. Bu pek iyi karşılanmaz. Başkurtlarda, kız kaçırma yöntemi ile evlenme şehirlerde görülmez. Eğer kızın gönlü olduğu halde kızın atası kızı vermiyorsa, kız o zaman erkeği ile kaçabilir. Başkurtlarda, ölen erkeğin karısı ile ölenin erkek kardeşi

evlenebilmektedir. Başkurtlarda hala-dayı çocukları ile amca çocukları birbirleri ile kesinlikle evlenmezler.

Ölenin 3, 7, 40. ve sene-i devriyesinde ölünün ruhu için yemek verilir. Kan iyiye yorulmaz. Yiyecek ve yemeğe saygıyla davranılır. Kabirler yılda bir defa ölünün 7 ve 40. gününde ziyaret edilmektedirBaşkurt Türklerinde ölen kişinin ruhunun batıya gittiğine inanılır. Bundan dolayı, cenaze merasimi esnasında, bir şey yenilip içilecekse, batıya dönüp yenilip içilir.

Mezarlıklar Hıristiyan ve Müslüman mezarlığı olmak üzere köylerde ikiye ayrılmıştır Şehirler de etnik ve dini açıdan karışıktır. Başkurtistan halkı, ahlak seviyesi olarak Ruslaşmış bir yapıya sahiptir.

Ruslarla Türk kesimi arasında bariz bir fark yoktur. Ahlak konusu, son zamanlarda ileri gelen aydınlar tarafından ele alınıp savunulan konulardandır. Buralarda Rus kültür anlayışı ve İslamiyet’ten uzak kalma, sosyal alanda çok fazla hürlük ve serbestliği getirmiştir. Başkurdistan devlet başkanı; “Başkurdistan’ı kurtarmak için aileyi kurtarmak, aileyi kurtarmak için de toplumu alkol ve fuhuş bataklığından kurtarmak gerekir. Bu da yalnız Başkurt- Türk Liselerinin açılması ile sağlanabilir” demiştir.

Ufa, dini açıdan önemli bir şehirdir. Rusya Federasyonu Müslümanlarının bütünün dini merkezi burasıdır. Ufa’da halk gelenekçi bir Müslüman anlayışına sahiptir. Halk, camilere pek gitmez. Dininin gereklerini yerine getirmez. Başkurdistan’da Ruslar, her köye asgari 3-4 Hıristiyan aile yerleştirmişlerdir.

Başkurtlar ile Tatarların en büyük problemi içki problemidir. İçki yüzünden sağlam aile kurulamamaktadır. Sağlam aile olmadığı için de, Milli toplum olunamamaktadır. Başkurdistan’da halk genel olarak fakirdir

Başkurtlarda soy isimler vardır. Soy isimlerinin çoğunluğu -ov,-of ile bitmektedir. Bunda Rusya’nın dil politikasının çok büyük rolü vardır. Başkurtlar, nazara çok önem verirler. Nazardan korunmak için çeşitli

uygulamalar yapılır. Nazarlığa, Püskül denilir. Başkurtlar yeni yaptırdıkları evi için Kelam-ı kadim okuturlar. İnşaatın temeline kan akıtırlar. Başkurt Türklerinde, kurban ve adağın kesildiği yere çok büyük özen gösterilir. Buranın temiz kalabilecek kirletilmekten uzak olan bir yer olmasına çok dikkat edilir. Bu uygulama, Türkmenistan’da da vardır. Bebek bekleyen anne, bebeği olmadığı için kendisine kurban kesilen anne; cumayı cumartesiye, salıyı çarşambaya bağlayan gece banyo yaptırılır. Banyo yapan anne adayı

üzerini kurumadan yatağa girer. Anne adayının banyo suyuna bilenler tarafından okunulup Euzu besmele çekilerek, su temiz bir yere dökülür. Başkurtlarda, çocuğa ismini molla koyar. Okumuş kadın da çocuğa isim koyabilir. İsmi çocuğun kulağına üç kez söylenir. Sağ kulağına gamet okunur.

Çocuklara konulan isimler arasında Şerifullah, Şerifcan, Abdullah, Hasibullah, Sungatullah, Ahmet Can, Ahmetgerey, Minyeli, Mingerey, Hamidullah, Ahmetullah sayılabilir206. Başkurtlarda çocuğun çıkan dişini ilk gören çocuğa gömlek hediye eder.